زکات زیبایی

[royay.javani]

برای هر چیز زكاتِ مخصوصی معرفی شده است، مثلاً:
زكات علم و دانش، نشر و یاد دادن آن به دیگران و تلاش برای عمل به آن است.
زكات زیبایی، حفظ عفت و آلوده نكردن خود به گناه است.
زكات سلامتی بدن، كوشش در عبادت پروردگار و روزه گرفتن است.
زكات قدرت، رعایت انصاف نسبت به دیگران است.
زكات توانگری و دارایی، نیكی به همسایگان و صله رحم است.
زكات شجاعت، جهاد در راه خدا است. (1)
-----------------------------------------------------------------------------
1) میزان الحكمه، باب زكات.

[simatic]

شاعران و ادیبان پارسی زبان نیز از دیر باز با توجه به وسعت نظر آیین مقدس اسلام پیرامون زکات، این مفهوم اسلامی را درباره اموری غیر از موارد نُه گانه ای که مشمول زکات می شوند به کار برده و مورد استفاده قرار داده اند که به برخی از آنها در زیر اشاره می شود:

زکاتِ حُسن و خوبی:

نیک درویشم و در حُسن زکاتی هم هست / بده ای محتشم حُسن به درویش زکات


اوحدی مراغه ای

خراج جان و دل خواهی تو را زیبد که سلطانی / زکات حُسن اگر بدهی به من باری که مسکینم


سیف فرغانی (دیوان اشعار)

زکات خوبی خود را دمی به باغ خرام / که گل به دیدن روی تو آرزومند است


سیف فرغانی

گاهی رُخَت خراج ستاند ز ماه و گاه / خورشید را زکات دهد از نصاب حُسن


سیف فرغانی

ببین که مستحق التفات کیست نخست / زکات حسن به هر کس به اضطراب مده


صائب تبریزی (دیوان اشعار)

ای سیمبر به من نظری کن زکات حُسن / کاین چشم من پر از دُر و رخسار از زرست


مولوی (دیوان شمس)

نصاب حُسن در حد کمال است / زکاتم ده که مسکین و فقیرم


حافظ (دیوان اشعار)

زکات لبِ لعل:

گه گه اگر زکاتِ لب، بوسه دهی به بنده ده / تا به خراج ری زنم لاف عطایِ چون تویی


خاقانی شروانی

زکات لعل لبت را بسی طلبکارند / میان این همه خواهندگان به من چه رسد!


سعدی (غزلیات)

حَبَّذا آنکه از زکات لبت / عاشقان تو را نصابی بود


سعدی

لعل سیرابش زکات بوسه بیرون می کند / کیست تا آرد به یادش صائب گمنام را


صائب تبریزی (دیوان اشعار)

برات عاشق نو کن رسید روز برات / زکات لعل ادا کن رسید وقت زکات


مولوی (دیوان شمس)

چون بخندیده لبش، آب حیات / تشنه مردم وَزْ لبش جُستی زکات


عطار نیشابوری (دیوان اشعار)

زکات جمال:

گویی زکات خواهِ نصابِ جمال توست / هر محتشم که هست توانگر به مال حُسن


سیف فرغانی

یوسف ز کاروان تو غارت رسیده ای است / معمور کن جهان ز زکات جمال خویش


صائب تبریزی (دیوان اشعار)

ده زکات روی خوب ای خوب رو / شرح جانِ شرحه شرحه باز گو


مولوی

زکات تندرستی:

آخر به زکات تندرستی / فریاد دل شکستگان رس


سعدی

زکات صحّت جسم است خسته پرسیدن / نگاهبانی عمرست پیش پا دیدن


صائب تبریزی (دیوان اشعار)

زکات راستی:

زکات راستی از کج روان مگردان راه / ز هیچ کور درین ره عصا دریغ مدار


صائب تبریزی

زکات عشق:

از جنونِ مایه دارِ ماست شور نوبهار / از زکاتِ عشق خود تعمیر مجنون کرده ایم


صائب تبریزی

زکات جاه و مقام:

خاص از بهر زکات جاه خود / گمرهی را تو مران از راه خود


مولوی

زکات خنده:

زکات خنده شیرین تبسّمی بچشان / نکرده بر شَکَرَتْ کار تنگ تا صفِ مور


صائب تبریزی

زکات قدم:

به زکات قدمت بر لب بام آی امشب / چون به گوشَت رسد آلوده به درد آوازی


محتشم کاشانی (دیوان اشعار)

زکات لطف:

به گرد سنبل تو جانها چو مور و ملخ / که تا ز خرمن لطف برند جمله زکات


مولوی (دیوان شمس)

زکات جان و تن:

ای سیمبر! زکات تن و جان خویش را / بردار از دلم غم هجران خویش را


سیف فرغانی

زکات دهان:

دهانت معدنِ لؤلؤست با همه تنگی / بده زکات که مستظهرم به چندان دُرّ


سیف فرغانی

زکات شعر:

بارها در طبعم آمد کان چو گوهر شعرها / از زکات شعر گیرم تا مگر یابم نجات


سنایی (دیوان اشعار)


ضرورت پرداخت زکات به مستحقان:
در فقه اسلامی این نکته یادآوری گردیده است که زکات مال را باید به مستحقان داد و چنانچه کسی زکات مال خویش را به فردی دهد که استحقاق دریافت آن را ندارد از عهده مسئولیت بر نیامده است.

یکی از مهم ترین موارد صَرف زکات، «فقیران» و «مساکین» هستند. این موضوع در شعر شاعران پارسی ظهور و بروزی در خور توجه دارد که به مواردی اشاره می کنیم:

شود به کل گدایان زکات و حج واجب / کند چو دست کرم ریز او دُر افشانی


وحشی بافقی (دیوان اشعار)

جمله چو شهد و شیر شو وز خود خود فقیر شو / زانکه ز شه فقیر را عُشر و زکات می رسد


دیوان شمس

به مفلسان که ز بازارشان نصیبی نیست / ز مخزن زرِ سلطان همی کشند زکات


دیوان شمس

عزیزی بخشد آن کس را که خواری است / بزرگی بخشد آن را که حقیری است
که هستی نیستی جوید همیشه / زکات آنجا نیاید که امیری است


دیوان شمس

نصاب حسن در حد کمال است / زکاتم ده که مسکین و فقیریم


حافظ (دیوان)

من اگر کامروا گشتم و خوشدل نه عجب / مُستحق بودم و اینها به زکاتم دادند


حافظ (دیوان)


آثار پرداخت زکات:
در روایات اسلامی آمده است که پرداخت زکات و اهتمام به این فریضه الهی، آثار مفید بسیاری برای فرد و جامعه در پی دارد، از جمله می توان به روایات زیر اشاره کرد:

امام صادق علیه السلام فرمود: «اگر همه مردم زکات اموال خود را بپردازند مسلمانی فقیر و نیازمند باقی نخواهد ماند.»

امام کاظم علیه السلام فرمود: «اموال خود را به وسیله زکات حفظ کنید.»

امام باقر علیه السلام فرمود: «زکات روزی را زیاد می کند.»


شاعران مسلمان و دل باخته مکتب آسمانی اسلام نیز به تبعیت از تأکیدات بسیار اولیاء دین در پرداخت زکات و بر شمردن آثار و برکات آن، در اشعار خود به مناسبتهای مختلف به تذکر این حقایق معنوی همت گمارده اند، از آن جمله درباره تأثیر پرداخت زکات در افزونی داراییها به ابیات زیر می توان اشاره کرد:

جوشش و افزونی زر در زکات / عصمت از فحشا و منکر در صلات


مثنوی معنوی

گر باغبان زکات زر گل برون کند / باد خزان طراوت گلشن فزون کند


صائب تبریزی

زندگانی چو مال میراث است / که نبینی به فاش جز به زکات
پس ز طاعت بده زکاتش از آنک / به زکات است مال را برکات

خاقانی شروانی (دیوان اشعار)

همچنین درباره تأثیر زکات در مصونیت مال و دارایی، ابیات زیر قابل توجه می باشد:

حفظ زر را نیست تدبیری به از بذل زکات / خون گلها را ز منع باغبان باید گرفت

صائب تبریزی

دهد هر کسی مال خود را زکات / به تاراجشان کس نیارد برات

نظامی گنجوی

آن زکاتت کیسه ات را پاسبان / وآن صلاتت هم ز گرگانت شبان

مثنوی معنوی

درباره نقش زکات در پایداری مال:

بیهوده نقدِ عمر مکن صرف کیمیا / پاینده، مالِ فانی خود از زکات کن

صائب تبریزی

نیز درباره این موضوع که پرداخت زکات در رهایی از مصایب و برطرف شدن مشکلات مؤثر واقع می شود می توان به بیت زیر اشاره کرد که مولوی، در دفتر چهارم مثنوی بیت 3154 آورده است:

شاه بس بیچاره شد در بُرد و مات / روز و شب می کرد قربان و زکات